Tinitingnan ng DENR ang ‘Kalikasan Order’ vs operator ng Rodriguez landfill

LUCENA CITY — Pinag-aaralan ng Department of Environment and Natural Resources (DENR) ang posibilidad ng paglalabas ng isang “Kalikasan Order” laban sa pribadong operator ng sanitary landfill sa Rodriguez, Rizal kasunod ng pagguho ng tambak ng basura na iniulat na ikinasawi ng isang tao at nag-iwan ng dalawa pang nawawala noong Pebrero 22.

Sa pahayag na ipinadala sa Inquirer, sinabi ni DENR Region IV-A Director Nilo Tamoria na sinusuri ng legal division ng central office ang pag-isyu ng administrative order laban sa International Solid Waste Integrated Management Specialist Inc. (ISWIMS), ang operator ng landfill sa Barangay San Isidro.

Ang “Kalikasan Order” ay isang administrative directive na inilalabas ng DENR upang palakasin ang pagpapatupad ng mga batas pangkalikasan. Maaaring maglaman ito ng mga utos para sa inspeksyon, pansamantalang pagsasara, pagpapatupad ng compliance measures, o iba pang hakbang upang tugunan ang mga paglabag sa environmental laws.

Ayon kay Tamoria, isa pang opsyon na pinag-aaralan ay ang paglalabas ng cease and desist order (CDO). Gayunman, nililinaw pa ng Environmental Management Bureau (EMB) Legal Division kung ito ay ipatutupad lamang sa 15,000-square-meter na bahagi ng landfill o sa buong 50-ektaryang pasilidad.

Dagdag pa niya, kung ipasasara ang landfill, kinakailangang maghanap ng pinakamalapit na alternatibong disposal facility ang 13 munisipalidad sa Metro Manila na kasalukuyang nagtatapon ng basura sa naturang lugar.

Nauna nang sinabi ni Rodriguez Mayor Ronnie Evangelista na isang bangkay ang na-recover noong Linggo ng hapon, habang dalawa pa ang nananatiling nawawala. Sa ngayon, wala pang opisyal na pahayag ang ISWIMS hinggil sa insidente.

Samantala, iginiit ng grupong Kalipunan ng Damayang Mahihirap (Kadamay) na tinatayang nasa 50 katao ang nawawala matapos ang pagguho noong Pebrero 20 sa Sitio 1B Harangan, Barangay San Isidro.

Ayon kay Mimi Doringo, secretary-general ng Kadamay, bandang alas-2 ng hapon nang mangyari ang insidente na umano’y nakaapekto sa halos 100 katao, kabilang ang mga mangangalakal ng basura sa loob ng pribadong landfill na pinamamahalaan ng ISWIMS.

“Kahapon kasi namin nalaman nang mga bandang alas-9, alas-10 ng umaga na may nangyaring pagguho sa landfill sa Rodriguez, Rizal,” ani Doringo.

Ibinahagi rin niya na dalawang batang magkapatid ang nakaligtas matapos matabunan ng basura nang mahigit isang oras.

“Yung isa, hanggang bewang yung basura sa kanya. Yung isa, hanggang leeg. Mabuti na lang daw na nakita sila nung ibang mga tao,” dagdag niya.

Bagama’t wala pa umanong kumpletong datos, sinabi ni Doringo na batay sa kanilang nakausap na mga pamilya, tinatayang nasa 50 katao ang hindi pa nakikita.

Inihayag din ng grupo na may ilang pamilya umanong inalok ng pera upang hindi magsalita tungkol sa insidente.

“May pumunta raw na abogado sa kanila kahapon tapos inaalok sila ng pera… iniisip nung mag-asawa, kung tatanggapin nila yung pera, parang tatabunan na lang yung buhay ng anak nila,” aniya.

Ayon pa sa kanya, may mga residente umanong natatakot magsalita dahil sa pangambang mawalan ng hanapbuhay, lalo’t marami sa halos 1,000 pamilya sa komunidad ang umaasa sa pamamasura at pangangalakal bilang pangunahing kabuhayan.

Nanawagan ang Kadamay at ang Bagong Alyansang Makabayan–Rizal ng agarang rescue at relief operations, malalim at transparent na imbestigasyon, at pananagutan ng operator ng landfill at ng lokal na pamahalaan kung may pagkukulang sa kaligtasan.

“Nananawagan kami sa lokal na pamahalaan ng Rodriguez na huwag hadlangan ang midya at mga residenteng nais maglabas ng impormasyon, magsagawa ng agarang rescue at relief operations, maglunsad ng malalim at transparent na imbestigasyon, at panagutin ang mga responsable sa proyektong naglantad sa panganib ang buhay at kabuhayan ng mga mamamayan,” ayon sa grupo.

Ayon sa ulat, walang kinatawan ng ISWIMS ang humarap sa media noong Pebrero 22 upang magbigay ng pahayag kaugnay ng kumakalat na video ng pagguho at sa ulat ng mga nawawala. Sinabi naman ng isang guwardiya sa landfill na walang pumapasok na kawani tuwing Sabado at Linggo.

Pinuntahan na umano ng Municipal Disaster Risk Reduction and Management Office (MDRRMO) ng Rodriguez ang lugar ngunit tumangging magbigay ng komento at sinabing mas mainam na ang ISWIMS ang magsalita hinggil sa isyu.

Samantala, ayon sa pamunuan ng Barangay San Isidro, wala pa silang natatanggap na opisyal na ulat mula sa mga residente tungkol sa insidente.