Batas Militar noon, ‘butasan ng patakaran’ sa edukasyon ngayon

There is a bitter sting to the passing of every 21st of September, not because of the changing seasons, but because of the repeated desecration of history.

It has been 54 years since the Philippines was placed under Martial Law by Ferdinand Marcos Sr. on September 21, 1972, following the issuance of Proclamation No. 1081. It was the beginning of a dark period marked by human rights violations, political repression, disappearances, and the suppression of dissent.

Back then, gathering, speaking out, or thinking independently of Malacañang’s dictates could carry grave consequences.

Looking at the present, however, the spirit of dictatorship has not truly vanished; it has merely changed its guise. While high-caliber rifles and curfews once served as instruments of repression, suppression today can take less visible forms through policies, contracts, institutional rules, and educational practices.

Batas Militar noon, “butasan ng patakaran” ngayon.

Laganap ang mga patakaran, batas, at maging mga probisyon ng Saligang Batas sa loob ng mga pamantasan sa Pilipinas at sa buong mundo. Ngunit kung hindi natin paniniwalaan ang mga iskolar ng at para sa bayan, sino pa ang paniniwalaan natin?

Isang pangkat ng mga iskolar ang nagsabi nang tahasan:

“Limampu’t apat na taon na ang lumipas matapos ang Proclamation No. 1081 na nagbukas sa madilim na yugto ng diktadurang Marcos Sr. Sa ilalim ng Batas Militar, nilabag ang karapatang pantao, pinatahimik ang mga kritiko, at niyurakan ang demokratikong karapatan ng mamamayan.

“Ngunit hindi nagtapos sa pagbagsak ng diktadura ang tunggalian para sa karapatan at demokrasya. Makalipas ang mahigit limang dekada, nagpapatuloy ang panunupil at pagsasamantala sa ilalim ng mga bagong anyo at sa panibagong mukha ng kapangyarihan. Mula sa diktadura ni Marcos Sr. hanggang sa mga kasalukuyang banta sa ilalim ng rehimen ng kanyang anak na si Marcos Jr., nagpapatuloy ang pakikibaka laban sa paglabag sa karapatang pantao, sistematikong korapsyon, at mga istrukturang patuloy na nagpapahirap sa sambayanang Pilipino.

“Ang Organizational Communication Society sa UP Manila ay nakikiisa sa masang api laban sa pasismo at diktadura. Bilang mga tagapagdaloy ng komunikasyon, kinikilala namin na ang komunikasyon ay may kapangyarihang humubog ng kamalayan at magtakda kung aling mga kuwento ang maririnig at kung alin ang mabubura. Kaya ang aming mga panulat ay nagkakarga ng katotohanan, ang aming mga boses ay naghahabol ng pananagutan, at ang aming mga prinsipyo ay hindi kailanman yuyuko sa tiraniya.

“Makiisa sa walkout ngayong Lunes, Setyembre 21, bitbit ang mga panawagan ng mga Iskolar ng Bayan laban sa pasismo, panunupil, at pagyurak sa karapatan ng mamamayan!”

Ayon sa OrComSoc, 2026.

Isang malaking kabalintunaan na ang mga institusyong itinayo para magpalaya ng kaisipan ay maaari ring maging hawla.

Silipin natin ang loob ng akademya. Paano ba pinatatahimik ang mga guro at estudyante sa modernong panahon? Hindi na kailangang magpadala ng tangke sa labas ng gate. Sapat na, ayon sa pananaw na ito, ang paglikha ng mga patakarang pabor sa mga korporasyon sa edukasyon habang unti-unting ginigipit ang karapatan ng mga manggagawa sa sektor.

Tingnan ang sistema ng kontraktwalisasyon. Maraming unibersidad ngayon ang pinatatakbo na parang mga mall o pabrika. Ang mga guro ay itinuturing na mga “pakyawan” na manggagawa, walang kasiguruhan sa trabaho, walang sapat na benepisyo, at laging nakabitin ang trabaho sa pagtatapos ng semestre.

Kapag naging kritikal ang isang guro sa pamamahala o nagsimulang magsalita tungkol sa karapatan ng mga kawani, maaaring gamitin ang mga butas sa patakaran: “Hindi na po kayo ire-renew dahil sa kakulangan ng load,” o kaya ay ibaba ang ebalwasyon gamit ang mga pamamaraang pinagtibay mismo ng institusyon.

Ito ang inilalarawan bilang makabagong bersyon ng pagpapatahimik. Hindi ka ikukulong sa Kampo Crame; maaari ka lamang mawalan ng kabuhayan hanggang sa ikaw na mismo ang umalis o manahimik.

Mas masahol pa rito, ayon sa argumento ng kolum na ito, ang paglikha ng mga tila demokratikong espasyo para sa dayalogo.

Upang masabing demokratiko ang pamamahala, ginagamit ng ilang institusyon ang mga tinatawag na “Labor-Management Councils.” Sa papel, may representasyon ang mga guro at kawani. Ngunit para sa mga kritiko ng ganitong sistema, hindi sapat ang mga konsehong ito upang baguhin ang mga patakaran na itinuturing nilang mapaniil.

Ang tanong ay kung tunay bang nabibigyan ng kapangyarihan ang mga kinatawan ng manggagawa o nagiging bahagi lamang sila ng proseso ng konsultasyon bago ipatupad ang mga desisyong ginawa na.

Kasabay ng pag-gipit sa mga guro, may pangamba rin sa unti-unting pagbura sa kasaysayan sa loob mismo ng kurikulum. Sa ilalim ng mga konsepto tulad ng “pag-unlad” at “internasyonalisasyon,” mas binibigyang-diin ang mga kursong nakatuon sa paghahanda ng mga manggagawa para sa pandaigdigang ekonomiya.

Ang tanong ay kung nabibigyan pa rin ng sapat na espasyo ang kritikal na pagsusuri sa lipunan at kasaysayan.

Kapag pinag-uusapan ang Batas Militar, may panganib, ayon sa pananaw na inilalahad dito, na gawin itong isang neutral na yugto ng kasaysayan na may kapwa mabuti at masamang naidulot, na tila maaaring timbangin ang mga proyektong pang-imprastraktura laban sa buhay ng mga pinatay, pinahirapan, ikinulong o nawala.

Ang ganitong paraan ng pagtuturo ng kasaysayan ay maaaring mag-ambag sa tinatawag na collective amnesia.

Ngunit kung may aral ang Setyembre 21, ito ay na walang pader o memorandum ang permanenteng makapagpapatahimik sa isang mamamayang patuloy na nagtatanong.

Ang pagbuo ng mga independiyenteng unyon para sa mga guro at kawani sa mga unibersidad ay maaaring tingnan bilang makabagong anyo ng pakikibaka para sa karapatan sa lugar ng trabaho. Ang pagtatatag ng unyon sa loob ng isang unibersidad na pinamamahalaan ng isang malaking korporasyon ay hindi lamang usapin ng sahod at benepisyo. Para sa mga nagsusulong nito, isa rin itong pahayag tungkol sa karapatan ng mga manggagawa na magkaroon ng boses sa mga institusyong kanilang pinaglilingkuran.

Ito ay tungkol sa pagbawi ng sariling kuwento at pagsasalita sa sariling mga salita.

Maaari nating balikan ang pinakamahuhusay na aral ng First Quarter Storm of 1970, isang yugto ng malawakang pagkilos ng mga estudyante at iba pang sektor sa unang bahagi ng dekada 1970. Ang hamon ngayon ay kung paano maisasalin ang mga aral ng panahong iyon sa kasalukuyang mga usapin, kabilang ang mga kontrobersiya sa flood control, pampublikong proyekto, pananagutan ng mga opisyal at kalidad ng edukasyon.

At ano naman ang edukasyong tunay na gumagana?

Bawat paninindigan para sa academic freedom, bawat pagtutol sa hindi makatarungang labor practices, at bawat pagsisikap na maituro ang kasaysayan batay sa dokumentadong katotohanan ay bahagi ng mas malawak na usapin tungkol sa kalayaan sa akademya at sa lipunan.

Huwag nating hayaang ang mga butas sa batas at patakaran ay maging kasangkapan lamang para sa mga may kapangyarihan at interes.

Sa paggunita sa Batas Militar, dalawang hamon ang nananatili para sa bawat guro, estudyante at mamamayan: una, matuto mula sa ating sariling alaala at sa alaala ng iba, sapagkat gaya ng sinabi ni Prof. Randy David, ang memorya ay “needs an occasion”; at ikalawa, igiit ang karapatang mag-organisa at magsalita.

Ang pag-alala sa mga biktima ng Martial Law ay hindi lamang tungkol sa pagtingin sa nakaraan. Ito rin ay tungkol sa kung paano natin ginagamit ang mga aral ng kasaysayan upang suriin ang mga institusyon, patakaran at kapangyarihan sa kasalukuyan.

Mula sa lansangan hanggang sa internet, at mula sa mga unyon hanggang sa loob ng silid-aralan, nananatili ang hamon na panatilihing buhay ang kasaysayan at ang kakayahang magtanong.