Pinagtibay ng SC ang desisyong nagpapawalang-bisa sa Articles of Impeachment laban kay VP Sara Duterte

MAYNILA — Pinagtibay ng Supreme Court (SC) ang naunang desisyon nito na nagdeklara na unconstitutional ang Articles of Impeachment laban kay Vice President Sara Duterte, ayon kay court spokesperson Atty. Camille Ting noong Huwebes.

“By a unanimous vote of all those participating, the SC En Banc denied with finality the motion for reconsideration filed by the House of Representatives which sought to reverse the decision… that declared the Articles of Impeachment against Vice President Sara Duterte as unconstitutional,” pahayag ni Ting sa isang press briefing.

Dagdag pa niya, “It affirmed that the fourth impeachment complaint transmitted to the Senate on February 5, 2025 was already barred by the Article XI, Section 3, Subsection 5 of the Constitution.”

Ang 50-pahinang resolution ay promulgated noong Enero 28 at isinulat ni Senior Associate Justice Marvic Leonen. Ayon kay Ting, naka-leave si Associate Justice Maria Filomena Singh habang hindi naman lumahok sa botohan si Associate Justice Benjamin Caguioa.

Sinabi ng spokesperson na ang resolution ay immediately executory sa oras na maihatid ito sa lahat ng partido.

“No further pleadings will be allowed,” aniya.

Noong Hulyo 2025, nagpasya ang SC na ang Articles of Impeachment ay barred ng one-year rule sa ilalim ng Article XI, Section 3, paragraph 5 ng Constitution. Ipinahayag din ng mga mahistrado na nilalabag ng mga articles ang karapatan ni Duterte sa due process.

Tatlong impeachment complaints ang inihain laban kay Duterte noong Disyembre 2024, na pawang may kaugnayan sa alegasyon ng misuse of confidential funds. Ang ikaapat na impeachment complaint ang inendorso ng mahigit isang-katlo ng mga mambabatas ng House of Representatives at kalaunang ipinadala sa Senate bilang Articles of Impeachment.

Nag-file ang House of Representatives ng motion for reconsideration, iginiit na ang pag-archive ng unang tatlong reklamo ay ginawa matapos maipadala ang ikaapat na reklamo sa Senate, kaya umano hindi pa nagsisimula ang one-year ban.

Sa desisyon nito, nilinaw ng SC na ang unang tatlong impeachment complaints na inihain sa ilalim ng first mode ay hindi nailagay sa Order of Business sa loob ng kinakailangang 10 session days. Ipinaliwanag din ng Korte na ang “session days” para sa layunin ng impeachment complaint ay hindi nangangahulugang legislative session days.

Ayon sa SC, ang session day para sa Article XI ay tumutukoy sa isang calendar day kung kailan nagsasagawa ng session ang House.

“What I can say is this decision of the court made sure that the constitutional rights are still protected in impeachment proceedings and it actually expedited the proceedings with its interpretation of session days,” pahayag ni Ting.

Muling iginiit ng SC ang doktrina sa Gutierrez v. House of Representatives, at binigyang-diin na ang impeachment complaint na inihain sa ilalim ng first mode ay itinuturing na initiated para sa layunin ng one-year ban kapag:

• ang isang properly verified and endorsed impeachment complaint ay nairefer sa Committee on Justice;
  
• ang isang properly verified and endorsed impeachment complaint ay hindi nailagay sa Order of Business ng House of Representatives sa loob ng 10 session days, o nairefer sa Committee on Justice matapos itong mailagay sa Order of Business sa loob ng tatlong session days; at
  
• walang Articles of Impeachment na naipadala sa Senate bago mag-adjourn sine die ang House of Representatives.
  

Bukod dito, kinilala ng SC ang kapangyarihan ng House na mag-promulgate ng sarili nitong Rules on Impeachment.

Ayon sa Korte, ang Section 2 ng House Rules ay kasalukuyang nag-aatas ng referral sa Committee on Justice kapag ang reklamo ay inihain sa ilalim ng second mode o kapag inendorso ng hindi bababa sa isang-katlo ng mga miyembro ng House.

Gayunman, binigyang-diin ng SC na ang second mode ay nakasaad sa Article XI, Section 3, Subsection 4 ng Constitution, kung saan sapat na ang endorsement ng hindi bababa sa isang-katlo ng mga miyembro ng House upang maipadala ang Articles of Impeachment sa Senate.

“Class of its own”

Sinabi rin ng High Court na ang due process sa impeachment proceedings sa yugto ng initiation ay sui generis o “a class of its own.”

“This due process requirement is a class of its own because it does not demand an administrative hearing or a mandatory referral of the impeachment complaint to the Committee on Justice,” ayon sa desisyon.

Tinukoy din ng SC na ang Doctrine of Operative Fact, na maaaring magpawalang-bisa ng isang batas o executive act ngunit panatilihin ang mga epekto nito, ay hindi maaaring gamitin upang bigyang-katwiran ang isang unconstitutional act.

Ito ay tugon sa argumento na ang desisyon ay dapat lamang ilapat sa mga susunod na impeachment complaints dahil ang agarang aplikasyon nito ay “would simply be unfair.”

“Thus, the doctrine of operative fact is not a tool to legitimize noncompliance with rules, regulations, laws, or the Constitution, or to validate unlawful or unconstitutional acts,” saad ng Korte.

“It can only be invoked by the party who acted in good faith, and cannot be used by a party directly responsible for the commission of an illegal or unlawful act,” dagdag pa nito.

Bilang pangwakas, iginiit ng SC na bagama’t ang impeachment ay isang makapangyarihang demokratikong proseso laban sa korapsyon, maaari rin itong abusuhin.

“The rule of law that does justice is our lodestar. Justice includes accountability. Justice also includes fairness. Without fairness, there is abuse. This fairness is what our democracy is all about,” pahayag ng Korte.

“There is a right way to do the right thing at the right time. That is inherent in the rule of law, that is inherent in the rule of justice,” dagdag nito.