Sa panahon ngayon, halos lahat ay ginagawa na online, mula sa pagbabayad ng bills, trabaho hanggang sa pag-aaral at pakikipagkaibigan at paghahanap ng love life. Ngunit kasabay ng ginhawa ng teknolohiya, dumarami rin ang panganib sa cyberspace tulad ng mga scam, phishing, fake news, at iba pang cyberattack na maaaring magdulot ng pinsala sa buhay at kabuhayan.
Ayon sa Department of Information and Communications Technology (DICT), patuloy na tumataas ang bilang ng mga kaso ng online fraud at data breach sa bansa. Kahit mga ordinaryong mamamayan ay nagiging target ng mga hacker gamit ang mga text o email na nag-aanyong lehitimong mensahe mula sa bangko o delivery service.
“Kapag may link na pinapindot at humihingi ng personal na impormasyon, doblehin ang pag-iingat. Posibleng phishing ‘yan,” babala ng DICT sa kanilang Oplan Cyberdome campaign.
Hindi lang negosyo o ahensya ng gobyerno ang dapat mag-ingat. Pati estudyante, guro, at magulang ay dapat maging maingat dahil isang maling pindot sa pekeng link ay maaaring magbukas ng pinto para manakaw ang password, savings, o pribadong larawan.
Paano Maging Cyber Smart
Hindi kailangang maging eksperto sa IT upang maging ligtas online. Narito ang ilang simpleng payo mula sa mga eksperto:
- Gumamit ng matibay na password. Iwasan ang madaling hulaan tulad ng birthday, pangalan, o “12345.” Gumamit ng kombinasyon ng letra, numero, at simbolo.
- Huwag basta mag-click ng link. Suriin muna kung totoo ang pinagmulan bago buksan ang email o message.
- I-double check ang URL. Madalas ginagaya ng mga scammer ang hitsura ng mga lehitimong website.
- Huwag magpasa ng personal information. Lalo na kung hindi ka sigurado sa pinanggalingan ng kahilingan.
- Maging mapanuri sa social media. Huwag agad maniwala o magbahagi ng mga post na walang kumpirmasyon.
Ang Papel ng DICT at ng Publiko
Patuloy na binabantayan ng DICT, kasama ang Cybercrime Investigation and Coordinating Center (CICC), ang mga posibleng cyberattack tulad ng Distributed Denial of Service (DDoS), kung saan sabay-sabay na ina-atake ang mga website upang pabagalin o ipasara ito.
Ayon sa DICT, hindi kailangang mag-panic, ngunit mahalagang maging alerto at umiwas sa anumang ilegal na online na aktibidad. “Ang kaligtasan sa digital space ay responsibilidad ng lahat. Kapag alam mo ang tamang gawin, hindi ka madaling mabiktima,” paalala ng ahensya.
Proteksyon ay Kapangyarihan
Sa mundong konektado 24/7, ang pinakamabisang sandata ay impormasyon. Maging responsable, huwag padalos-dalos sa pag-share, at siguraduhing ikaw mismo ay cyber aware.
Gaya ng paalala ng DICT: “Think before you click — dahil ang isang maling pindot, pwedeng magdulot ng tunay na sakit.”
Tutubi Insight
Ang pagiging cyber smart ay bagong anyo ng pagiging matalino sa panahon ngayon. Protektahan ang iyong sarili, pamilya, at komunidad sa pamamagitan ng tamang impormasyon.
Maging alerto. Maging responsable. Maging ligtas.
Edgardo Hernal started college at UP Diliman and received his BA in Economics from San Sebastian College, Manila, and Masters in Information Systems Management from Keller Graduate School of Management of DeVry University in Oak Brook, IL. He has 25 years of copy editing and management experience at Thomson West, a subsidiary of Thomson Reuters.
- EDGARDO HERNAL
- EDGARDO HERNAL
- EDGARDO HERNAL
- EDGARDO HERNAL
