MANILA, Philippines | Pinagtibay ng Korte Suprema ang legalidad ng Republic Act No. 12326 na nagtatakda ng limang taong termino para sa mga halal na opisyal ng barangay at Sangguniang Kabataan (SK), at nagtatakda sa Nobyembre 2028 bilang petsa ng susunod na Barangay and Sangguniang Kabataan Elections (BSKE).
Sa 33-pahinang desisyong inilabas sa publiko noong Nobyembre 6, ibinasura ng Kataas-taasang Hukuman ang petisyong inihain ng election lawyer na si Atty. Romulo Macalintal, na kumukuwestiyon sa konstitusyonalidad ng batas. Ang desisyon ay ipinahayag noong Oktubre 14 at isinulat ni noo’y Associate Justice Rodil V. Zalameda, na nanumpa bilang punong mahistrado noong Nobyembre 6.
Ipinaliwanag ng Korte Suprema na ang pangunahing layunin ng RA 12326 ay itakda ang haba ng termino ng mga opisyal ng barangay at SK, hindi basta ipagpaliban ang halalan. Dahil dito, hindi direktang naaangkop ang mga pamantayang itinakda ng Korte sa naunang desisyon nito noong 2023 hinggil sa pagpapaliban ng halalan.
Iginiit din ng hukuman na may kapangyarihan ang Kongreso na magtakda, magbago o magpalawig ng termino ng mga halal na opisyal, basta’t makatwiran ang panahong inilaan bago ang susunod na halalan. Itinuring nitong makatuwiran ang Nobyembre 2028 dahil nahalal ang mga kasalukuyang opisyal noong Oktubre 30, 2023, at ang panunungkulan nila ay aayon sa bagong limang taong termino.
Sa ilalim ng RA 12326, na nilagdaan ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. noong Setyembre 24, 2026, limang taon na ang termino ng mga opisyal ng barangay at SK. Dalawang magkasunod na termino lamang sa parehong posisyon ang maaaring pagsilbihan ng isang halal na opisyal ng barangay, habang isang termino lamang ang pinapayagan para sa mga halal na opisyal ng SK.
Nilinaw din ng batas na ang mga kasalukuyang opisyal na nagsisilbi sa kanilang huling termino ay hindi na maaaring kumandidato sa parehong posisyon sa halalan sa 2028. Itinakda rin nito na mananatili sila sa puwesto sa ilalim ng holdover provision hanggang mahalal at makapanumpa ang kanilang mga kahalili. Hindi ito itinuturing na bagong pagkakatalaga sa kanila ng Kongreso.
Kabilang sa mga naging konsiderasyon ng mga mambabatas ang posibilidad na makaapekto sa paghahanda ng Commission on Elections (COMELEC) para sa pambansa at lokal na halalan sa Mayo 2028 kung magkakaroon din ng BSKE sa 2027. Isinaalang-alang din ang posibilidad na magkasabay ang mga halalan sa 2031 kung magsisimula ang limang taong siklo sa 2026.
Tinanggihan din ng Korte Suprema ang argumento na nilalabag ng batas ang karapatan ng mamamayan na bumoto. Ayon sa hukuman, hindi inaalis o walang takdang panahon na ipinagpapaliban ng batas ang halalan, kundi nagtatakda ito ng regular at tiyak na limang taong pagitan ng mga susunod na BSKE.
Sa hiwalay na pahayag, tinanggap ni COMELEC Chairman George Erwin Garcia ang desisyon at sinabing nilinaw nito ang legalidad ng batas sa kabila ng hindi nagkakaisang pasya ng mga mahistrado.
Hindi ito ang unang pagkakataong binago ang termino at iskedyul ng halalan sa barangay at SK. Sa ilalim ng Republic Act No. 7160 o Local Government Code of 1991, tatlong taon ang orihinal na termino ng mga opisyal ng barangay. Noong 1998, pinalawig ito sa limang taon sa pamamagitan ng RA 8524, bago muling binago sa mga sumunod na batas. Sa mga nagdaang taon, ilang beses ding ipinagpaliban ang BSKE, kabilang ang mga halalan noong 2016, 2017 at 2020.
Sa pinakahuling pagbabago, itinakda ng RA 12232 noong 2025 ang apat na taong termino, bago ito amyendahan ng RA 12326 noong Setyembre 2026 upang gawing limang taon. Sa desisyon ng Korte Suprema, nananatiling may bisa ang bagong batas at ang susunod na halalan ay gaganapin sa ikalawang Lunes ng Nobyembre 2028.
DC Alviar
Professor DC Alviar is a tenured associate professor at National University (NU) Manila and a steering committee member of the Philippine International Studies Organization (PHISO). He has contributed to NU's community extension initiatives that introduced the five disciplines of a learning organization (Senge, 1990) to communities within a local government unit. He writes and edits local reports for Mega Scene. He graduated with Master of Development Communication (MDC) and Doctor of Communication (DComm) degrees from the University of the Philippines (UP) Open University in Los Baños and was awarded with a Commission on Higher Education (CHED) SIKAP grant. He previously served as editor-in-chief of The Adamson News and his high school publication Ang Ugat.
- DC Alviar
- DC Alviar
- DC Alviar
- DC Alviar
